Bulgular


Unvan Levhaları

Unvan levhaları, ağırlıklı olarak Adapazarı’nın Uzun Çarşı bölgesinde yer almaktadır. 1 Ekim 1974 tarihli, 15023 numaralı Resmî Gazete arşivinin üçüncü bölümünde yer alan Belediyenin Denetimine ve Ruhsatına Tabi Her Türlü İş Yerleri ile Burada Çalışan Personelin Uyacakları Belediye Emir ve Yasakları adlı yönetmelikte Daimî ve Gezici Pazarlar Yerlerinin Uyacağı Özel Hükümler başlığında bu tür tabelaları asacak olan kişileri pazarcı esnafı olarak tanımlamaktadır. Resmî Gazete’ye göre pazarcı esnafları, yerden aynı yükseklikte olan bir çeşit satış tezgâhları kullanmak ve tezgâhların sağ başına isim ve soyadları, sicil numarası ve yaptığı işi belirten 25x40 cm ölçüsünde kırmızı üzerine beyaz renkle yazılmış bir çeşit tabela asmak zorundadırlar.

Bu tabelalar Unvan Levhası adıyla bilinmektedir. Sakarya'da yer alan, türünün son örnekleri unvan levhaları bu kategoride yer almaktadır.


Apartman İsimlikleri

Baskı teknolojisinin yaygınlaşmadığı dönemlerde apartman isimlikleri de tıpkı dükkân tabelaları gibi dönemin zanaatkârları tarafından el emeği ile yapılmıştır. Her ustanın kendine göre bir el estetiği olduğundan, kentin farklı bölgelerinde yer alan her apartman isimliğinin de kendine has bir görüntüsü bulunmaktadır. Bu örnekler kentin tipografik dokusunu oluşturmakla birlikte görsel kültürünün de bir parçasıdır.

Bu kategoride, Sakarya'da yer alan fırça ile yazılmış apartman isimlikleri yer almaktadır. Keşfedildikçe güncellenmeye devam edecektir.


Sanayi Uygulamaları

Sanayideki vernaküler tipografi örnekleri kentin merkezinde yer alan örneklere kıyasla büyük farklılıklar barındırmaktadır. Bunun başlıca sebeplerinden bir tanesi zanaatkârlardır. Kentin merkezinde yer alan zanaatkârlar daha çok günlük görsel iletişim ihtiyaçları gibi yazım işleriyle ilgilendikleri için, birbirine yakın genel geçer tasarım uygulamaları görülebilmektedir. Sanayilerde bulunan zanaatkârlar ise ağırlıkla yine sanayide bir başka işle meşgul olan kimseler olduğu için birçoğunun farklı üslubu bulunabilmektedir. Sözgelimi, sanayi bölgesinde motorlu taşıt parçaları ya da mobilya boyayan/süsleyen kimseler aynı zamanda sanayinin cam yazısı, tabela yazısı, duvar yazısı ve yönlendirme levhası gibi görsel iletişim ihtiyaçlarını da karşılayabilmektedir.

Bu kategoride, Modern Sanayi, Atatürk Sanayi, Artvin Sanayi ve Merkez Sanayi'de bulunan vernaküler tipografi örnekleri yer almaktadır. Keşfedildikçe güncellenmeye devam edecektir.


Uyarı Levhaları

Uyarı levhaları, kentin umuma açık alanlarında görülebilmektedir. Özellikle Sakarya'nın kent merkezinde yer alan birçok caminin şadırvanında el yazması uyarı levhaları bulunmaktadır. Buna ek olarak garaj önlerinde park yasağı uyarı levhası ve giriş yasağı bulunan yerlerde yasağı niteleyen uyarı levhaları yer almaktadır. Tabelalar, cam yazıları ve apartman isimlikleri dönemin zanaatkârları tarafından yapılmış ve neredeyse sona ermiş olmasına karşın, uyarı levhaları halen günümüzde kimi ustalar tarafından el emeği ile yazılmaya devam etmektedir.


Duvar Yazıları

Duvar yazıları dükkânların ya da binaların boş olan cephelerinde görülebilen bir harfleme türüdür. Eski zanaatkârlar, iskeleler kurarak bir duvar boyacısı gibi bu türden duvarlarda fırçalarıyla harflemeler yapmıştır. Bu kategoride kent merkezinde yer alan duvarlar görülebilmektedir. Duvar yazılarının en yoğun görüldüğü yerler ise sanayi bölgeleridir. Duvar yazılarına ilişkin farklı vernaküler tipografi örneklerini incelemek için Sanayi Uygulamaları kategorisini ziyaret edebilir ya da "Etkileşimli Harita" sayfasından konumuyla birlikte tüm örnekleri görebilirsiniz.


Dr. Öğr. Üyesi Murat Ertürk
Dr. Öğr. Üyesi Murat Ertürk
Sakarya Üniversitesi
Sanat Tasarım ve Mimarlık Fakültesi
Görsel İletişim Tasarımı Bölümü
Ali Yıldırım
Ali Yıldırım
Sakarya Üniversitesi
Sosyal Bilimler Enstitüsü
Görsel İletişim Tasarımı Bölümü

"Sakarya'nın Harfleri" projesi, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Görsel İletişim Tasarımı Ana Sanat Dalı'nda, Dr. Öğr. Üyesi Murat Ertürk danışmanlığında Ali Yıldırım tarafından yazılan "Grafik Tasarımda Vernaküler Tipografi ve Sakarya Örneği" başlıklı tez kapsamında hazırlanmıştır.